Teolojiden Mânâya

Varlık → Soru → İman → İdrak → Marifet → Mânâ

Teoloji, yalnızca Tanrı hakkında doktrinler üreten bir disiplin olmaktan çıkıp, insanın varlık karşısındaki sorusunu ciddiyetle taşıdığı bir tefekkür alanına dönüştüğünde, kalbi tahkim eden ve aklı derinleştiren bir idrak yoluna dönüşür.

Sadece kavramlarda kaldığında sistematik bir bilgi yığını olarak kalır; terimlerin, tanımların ve tartışmaların içinde dönen zihinsel bir faaliyet olur. Fakat insanı “Ben nereden geldim, niçin varım, nereye gidiyorum?” sorularıyla yüzleştirdiğinde, varlığın merkezine doğru bir yöneliş başlatır.

Varlık karşısında doğan soru hayrete dönüşür; hayret, arayışı doğurur; arayış, imanı bilinçle buluşturur. İman idrakle derinleştiğinde marifet olur; marifet ise insanın varoluşuna mânâ kazandırır.

TEOLOJİNİN MAHİYETİ VE YÖNTEMİ

1. Teoloji Nedir?

Teoloji–felsefe ayrımı
Vahiy temelli düşünce
İnanç ve akıl ilişkisi

2. Teolojinin Disiplinleri

Sistematik teoloji
Kelâm
Dogmatik
Ahlâk teolojisi
Hermeneutik

3. Yöntem Problemi

Akıl–vahiy dengesi
Metin merkezli yaklaşım
Rasyonel temellendirme

II. ONTOLOJİK ZEMİN: VARLIK VE TANRI

1. Varlık Problemi

Zorunlu ve mümkün varlık
İlk neden problemi
Hiçlik sorunu

2. Tanrı’nın Varlığı

Kozmolojik delil
Ontolojik delil
Teleolojik delil

3. Tanrı’nın Sıfatları

Mutlaklık
Kudret
İlim
İrade
Ezeliyet

III. VAHİY VE BİLGİ PROBLEMİ

1. Vahiy Kavramı

İlahi kelam
Peygamberlik
Tarihsel bağlam

2. Bilginin Kaynakları

Akıl
Vahiy
Sezgi
Tecrübe

3. Dil Problemi

Tanrı dili literal mi, analojik mi?
Teşbih–tenzih dengesi
Sembol ve mecaz

IV. İNSAN VE TEOLOJİK ANTROPOLOJİ

1. İnsan Nedir?

Ruh–beden ilişkisi
Fıtrat
İrade

2. Günah ve Sorumluluk

Özgür irade
Ahlaki yükümlülük
İlahi adalet

3. İman Kavramı

Tasdik
Şuur
Marifet

V. KÖTÜLÜK PROBLEMİ (TEODİSE)

1. Doğal Kötülük
2. Ahlaki Kötülük
3. İmtihan Perspektifi
4. İlahi Adalet ve Hikmet

VI. AHLAK VE İLAHİ EMİR

1. İlahi Emir Teorisi
2. Ahlakın Temeli
3. Vicdan ve İlahi Yasa
4. Sorumluluk Bilinci

VII. AHİRET VE ESCHATOLOJİ

1. Ölüm ve Ruh
2. Hesap Bilinci
3. Cennet–Cehennem Tasavvuru
4. Ebediyet Problemi

VIII. MARİFET VE HİKMET

1. Bilmek ve İnanmak Ayrımı
2. İman–Akıl İlişkisi
3. Şuurun Derinleşmesi
4. Marifet Kavramı
5. Teolojinin Sınırları